Sociaal Domein

Het sociaal domein is er voor mensen die ondersteuning echt nodig hebben. Daar waar mogelijk, doen onze inwoners zelfstandig en zelfredzaam mee. We streven er naar dat onze beschikbare middelen zoveel mogelijk daadwerkelijk terechtkomen bij onze inwoners. Dit maakt dat we scherpe keuzes moeten maken over de interventies waarin wij investeren. We kijken daarbij kritisch naar de effectiviteit van regelingen en sturen op resultaat. Als een bestaande interventie of pilot onvoldoende op blijkt te leveren, dan stoppen we hiermee. Daar waar mogelijk werken we met afgebakende behandeltrajecten in plaats van openeinderegelingen. Enerzijds kunnen we hiermee meer in control komen op de uitgaven, anderzijds stimuleren we de (zorg)aanbieders hiermee om zo efficiënt en effectief mogelijk te werken.

Transformatie sociaal domein
De trend in het toenemend beroep op zorg in het kader van de Wmo en Jeugdhulp en de wijkteams en het beslag dat dit op de financiën van de gemeente legt is op termijn financieel onhoudbaar. De gemeente wil deze trend keren en is in 2024 gestart met het programma Samen veranderen, dat gericht is op de transformatie binnen het sociaal domein. Doel van het programma is het (financieel en kwalitatief) toekomstbestendig maken van de inspanningen binnen het sociaal domein in Vlaardingen.

Aan het programma ligt de visie transformatie sociaal domein Samen veranderen ten grondslag, waarin onder meer de volgende leidende principes voor het sociaal domein zijn opgenomen:

1. We willen meer inzetten op preventie en lichte, laagdrempelige ondersteuning;
2. We investeren in vroegsignalering;
3. We zetten in op normalisering;
4. De mens staat centraal;
5. De effectiviteit en efficiëntie van de inzet in het sociaal domein worden verbeterd;
6. De toegankelijkheid van voorzieningen op het gebied van preventie, welzijn en zorg verbetert;
7. We investering in versterking van de samenkracht in Vlaardingen; en
8. We werken nauw samen met onze partners en vergroten de betrokkenheid van inwoners en ervaringsdeskundigen.

Door meer in te zetten op preventie, vraaggericht welzijnsaanbod, vroegtijdige signalering van belemmeringen of problematiek en het bieden van lichte ondersteuning willen we het beroep op (zwaardere) ondersteuning en zorg zoveel mogelijk voorkomen. Voor inwoners die ondersteuning of zorg nodig hebben, willen we borgen dat deze van goede kwaliteit, passend en tijdig beschikbaar is.

We werken daarbij samen met inwoners en partners. Samen met hen investeren we in de ontwikkeling van innovatieve aanpakken die bevorderen dat inwoners goed voor zichzelf en elkaar kunnen zorgen, naar elkaar omkijken, zich kunnen ontplooien en (naar vermogen) mee kunnen doen in de samenleving. We richten ons op vier maatschappelijke vraagstukken:

• Versterking van de sociale basis in buurten en wijken;
• Bestaanszekerheid vergroten en armoede bestrijden;
• Tegengaan van psychische en sociale problematiek; en
• De dubbele vergrijzing.

Het vergt tijd om de transformatiebeweging die beoogd wordt te realiseren; daarom heeft het programma een meerjarig karakter. Gewerkt wordt met tweejarige uitvoeringsprogramma’s waarin de visie concreet is vertaald in acties. De looptijd van het eerste uitvoeringsprogramma eindigt eind 2026. Eind 2026 vindt een evaluatie plaats. Op basis van deze evaluatie wordt het uitvoeringsprogramma 2027-2028 opgesteld.

Naast de inzet op de vier maatschappelijke vraagstukken richt het programma zich op verbetering van de sturing op het sociaal domein. We willen sterker sturen op resultaten.

Om meer data- en informatiegedreven te werken in het sociaal domein is in 2025 een set indicatoren ontwikkeld die gekoppeld is aan de beleidsdoelen van het sociaal domein. Op basis hiervan is een digitaal dashboard ontwikkeld. Op deze manier kunnen de resultaten van de inspanningen gevolgd en zo nodig bijgestuurd worden. De monitor richt zich vooralsnog op doelstellingen van de transformatie; de ambitie is deze de komende periode uit te breiden naar alle inspanningen in het sociaal domein.

Integraal en preventief jeugdbeleid
Vroegsignalering is een kernonderdeel van het MVS-Jeugdmodel. Door problemen eerder te herkennen en te normaliseren, wordt zwaardere jeugdhulp voorkomen en blijft ondersteuning betaalbaar. Zo is er de aansluiting van passend onderwijs op jeugdhulp en de thema’s zoals: de aansluiting van de leerlingzorg op de scholen en het wijkteam (zorgstructuren), het Onderwijs Zorg Aanbod (OZA) en Thuiszitters en de gezamenlijke verantwoordelijkheid jeugdige inwoners maximaal te ondersteunen bij hun ontwikkeling naar volwassenheid.

Ook wordt er samengewerkt met het jongerenwerk in het kader van vroegsignalering. Ambulant jongerenwerkers zijn zichtbaar aanwezig op straat, in de wijk en op school. Zij signaleren problemen vroeg, werken samen met politie, handhaving en zorgaanbieders en voorkomen escalatie.

Begin 2026 bespraken we de startnotitie voor een beleidsnotitie jongerenwerk met de gemeenteraad. Deze beleidsnotitie gaat een eenduidig gemeentelijk beleidskader vormen met concrete doelstellingen en strategische sturing voor effectief jongerenwerk.

In maart 2026 is de Transformatieagenda MVS Jeugdmodel 2026-2029 als onderdeel van de uitwerking van het Koersdocument MVS Jeugdmodel vastgesteld. In deze agenda staan alle regionale en lokale activiteiten en pilots van de MVS-gemeenten met diverse samenwerkingspartners, zoals jongerenwerk, onderwijs, Vlaardingen in beweging, Mevis en Minters. Door deze inzet ontstaat een stevig voorveld waarin gezinnen tijdig passende ondersteuning krijgen, waardoor de druk op specialistische jeugdhulp afneemt.

Beleidsprioriteiten:

1. Een sterke pedagogische basis door transformatie van de jeugdhulp;
2. Brede en stevige wijkteams (0-100) met meer groepsaanbod en minder inzet dure specialistische zorg;
3. Soepele overgang naar volwassenheid door ondersteuning aan kwetsbare jongeren;
4. Veilig opgroeien en ontwikkelen door bestrijding van kinderarmoede en verminderen kansenongelijkheid; en
5. Reikwijdte van de jeugdhulpplicht via een nieuwe jeugdhulpverordening.

Met het MVS-Jeugdmodel, een sterke inzet op vroegsignalering en duidelijke beleidsprioriteiten werkt de gemeente aan een jeugdstelsel dat nabij, effectief en betaalbaar is. Door preventie te versterken, lokale teams te professionaliseren en specialistische zorg te beperken, ontstaat een duurzaam fundament voor veilige, gezonde en kansrijke ontwikkeling van alle kinderen en jongeren.

Financiering Jeugdhulp
De jeugdhulp legt een flinke druk op de gemeentelijke begroting. Het Rijk heeft landelijk voor 2026 en 2027 €414 miljoen extra beschikbaar gesteld. Dit betreft een incidentele bijdrage, waarmee het ravijnjaar naar 2028 verschuift. Bezuinigingen zijn noodzakelijk om de jeugdhulp betaalbaar te houden. Hiervoor zijn verschillende maatregelen nodig, zoals een mogelijke eigen bijdrage, verminderde inzet van gespecialiseerde (en vaak duurdere) jeugdhulp, normalisatie (niet elke opvoedvraag behoeft specialistische zorg) en kortere hulptrajecten (goed is goed genoeg).

Door aangescherpte sturing binnen het MVS Jeugdmodel met een maandelijkse monitor wordt sneller bijgestuurd op inzet en kosten. Daarnaast verwachten we een remmend effect door de verwachte eigen bijdrage, minder verwijzingen naar gespecialiseerde jeugdhulp en kortere trajectduren. De transformatie binnen het MVS Jeugdmodel draagt bij aan een duurzamere inzet van jeugdhulp. In 2026 zijn de MVS-gemeenteraden gestart met een traject reikwijdte van jeugdhulp waarbij de insteek is de jeugdhulpplicht af te bakenen en zo te komen tot een nieuwe jeugdhulpverordening die bijdraagt aan het betaalbaar houden van de jeugdhulp.

Regionale samenwerkingsverbanden
Voor de uitvoering van een aantal wettelijke taken binnen het sociaal domein, werkt Vlaardingen in regionale samenwerkingsverbanden zoals Rogplus en Stroomopwaarts. Het komende jaar houden wij deze taken tegen het licht en bekijken we of deze niet beter door Vlaardingen zelf kunnen worden uitgevoerd.

Huisvesting Stroomopwaarts
De huidige huisvesting van Stroomopwaarts biedt niet langer optimale ondersteuning voor de uitvoering van haar taken. In 2025 is besloten het huidige pand te slopen en op dezelfde locatie nieuwbouw te realiseren. De benodigde financiële middelen zijn voor de komende jaren opgenomen in de begroting.

Kaderbrief Stroomopwaarts
In de kaderbrief hebben wij, op basis van de vastgestelde bestuurlijke en financiële risico’s die voortkwamen uit het risicoprofiel, de voor ons belangrijke prestaties en accenten onder de aandacht gebracht van Stroomopwaarts. Wij monitoren in hoeverre opvolging is gegeven aan de aandachtspunten uit de kaderbrief en op welke wijze deze zijn verwerkt in de begroting van Stroomopwaarts.

Beheersmaatregelen GR Stroomopwaarts
Vanuit de drie deelnemende gemeenten is aan Stroomopwaarts gevraagd met initiatieven te komen die een bijdrage leveren aan de financiële opgave waar wij als gemeente vanaf 2026 voor staan. De aanleiding voor de bezuinigingen is het aangekondigde Ravijnjaar voor gemeenten. De totale jaarlijkse bezuinigingsopgave bedraagt € 2,655 miljoen vanaf 2026 (MVS-breed). Dat is 5% van de uitvoeringskosten van Stroomopwaarts. Naar aanleiding hiervan stelde Stroomopwaarts in 2025 een implementatieplan op met 36 specifieke acties om de beheersmaatregelen te concretiseren en deze loopt volgens planning. Eind 2025 is de helft van de beoogde bezuiniging al gerealiseerd. Het positieve resultaat in 2025 is deels te danken aan maatregelen die vroeg zijn gestart (impact in 2025: € 1,35 miljoen). Zo is bijvoorbeeld een deel van de in 2025 vrijgekomen formatieplekken al niet meer opgevuld. De belangrijkste maatregelen zijn begin 2026 al van kracht (€ 2,0 miljoen). Een deel van de projecten is in de loop van 2026 afgerond.

Strategische nota Werk & Inkomen
In 2027 werkt Stroomopwaarts verder aan de koers die is vastgelegd in de Strategische Nota Werk & Inkomen 2026. De doelgroep van Stroomopwaarts is de afgelopen jaren diverser en complexer geworden, en dit vraagt om een aanpak die betrouwbaar, realistisch, uitvoerbaar en integraal is. Drie centrale hoofdambities vormen de basis voor de uitvoeringsprogramma’s Werk, Inkomen, Werkontwikkelbedrijf en Inburgering. Aan de hand daarvan richt Stroomopwaarts zich op:

• De weg naar werk doorontwikkelen: hierin worden inwoners ondersteund richting werk door vroegtijdige activering, realistische ontwikkelpaden, nauwe samenwerking met werkgevers en onderwijs en integrale ondersteuning op alle leefgebieden;
• Een toekomstbestendig werkontwikkelbedrijf: het werkontwikkelbedrijf is het hart van werken en ontwikkelen. In 2027 wordt de infrastructuur versterkt, de werksoorten gemoderniseerd en worden er duurzame en passende werkplekken gecreëerd, zowel intern als bij ondernemers; en
• Bijdragen aan bestaanszekerheid: bestaanszekerheid vormt de basis voor ontwikkeling. Er wordt geïnvesteerd in snelle en brede dienstverlening, vroegsignalering, financiële zelfredzaamheid en handhaven met tact. Hiermee ervaren inwoners stabiliteit en wordt er voor gezorgd dat zij stappen kunnen zetten.

Opvang van Oekraïense ontheemden op Mrija
De gemeente Vlaardingen blijft zich ook in 2027 inzetten voor de opvang van Oekraïense ontheemden met bijna 800 opvangplekken op de opvanglocatie Mrija. Tegelijkertijd bevindt de opvangopgave zich in een dynamische nieuwe fase door de verlenging van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming en daarmee uitstel van de statuswijziging en de wijziging van de bekostigingssystematiek. 

In 2027 werken wij verder aan de transitie naar een toekomstbestendige opvang, passend binnen de bestuurlijke kaders die de gemeenteraad heeft vastgesteld. Daarbij staat een beheersbare opvangcapaciteit centraal, met oog voor leefbaarheid, uitvoerbaarheid en de draagkracht van de gemeentelijke organisatie. Tegelijkertijd bereiden wij ons voor op verschillende landelijke ontwikkelingen rondom wet- en regelgeving, financiering en de toekomstige positie van Oekraïense ontheemden.

Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord (RIGA)
In 2027 blijven wij deelnemen aan het RIGA. Binnen het RIGA werken zestig organisaties in het zorg- en sociaal domein, waaronder acht gemeenten, samen aan een zorgbestendige toekomst en een regio waar inwoners gezond en prettig kunnen leven. In 2025 is onder leiding van het RIGA–programmabureau een Transformatieplan opgesteld waarin diverse interventies zijn opgenomen die bijdragen aan deze doelen, gericht op ouderen, gezond leven en inwoners in een kwetsbare situatie. Voor de uitvoering van het plan kende het Rijk voor de periode 2025 - 2027 Transformatiemiddelen toe. In 2027 vindt besluitvorming plaats over continuering vanaf 2028.

Wet afschaffen abonnementstarief
Het kabinet is voornemens het abonnementstarief voor de eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen af te schaffen en de eigen bijdragen (weer) inkomensafhankelijk te maken. Voor een groot aantal Wmo-voorzieningen geldt op dit moment een lage, vaste eigen bijdrage, het zogenaamde abonnementstarief. Met dit wetsvoorstel wordt het abonnementstarief vervangen door een inkomensafhankelijke bijdrage. Een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in plaats van een voor ieder gelijk abonnementstarief helpt om Wmo-ondersteuning aan de meest kwetsbare inwoners beschikbaar te houden. Vooral door de vergrijzing neemt het beroep op deze ondersteuning en zorg flink toe. De wachttijden lopen nu in de gehele sector zorg en welzijn op en de personeelskrapte neemt toe.

De Wet afschaffing abonnementstarief helpt om te prioriteren en de ondersteuning en zorg terecht te laten komen bij inwoners die dit niet zelf kunnen organiseren en betalen. Bovendien is het belangrijk om te benadrukken dat met het wetsvoorstel de eigen bijdrage voor personen met een laag inkomen niet verslechtert ten opzichte van het huidige abonnementstarief. 
De besluitvorming hierover moet nog plaats vinden en is nog niet ingepland. Het tijdspad en de uitkomst en van het besluitvormingsproces zijn nog onzeker.

Doordecentralisatie beschermd wonen
Vlaardingen is centrumgemeente voor beschermd wonen. Dat houdt in dat Vlaardingen verantwoordelijk is voor beschermd wonen voor cliënten uit Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. Het Rijk is al een aantal jaar voornemens om de taak beschermd wonen met de bijbehorende middelen door te decentraliseren naar alle afzonderlijke gemeenten. Dit betekent dat Schiedam en Maassluis zelf verantwoordelijk zouden worden voor beschermd wonen voor hun eigen inwoners. Het wetsvoorstel hiervoor is echter al een aantal keer uitgesteld. Er is momenteel geen geplande ingangsdatum vanuit het Rijk.

Hervormingsagenda Jeugd
De Hervormingsagenda Jeugd bevat een aantal maatregelen waarmee Rijk en gemeenten jeugdhulp kwalitatief goed en betaalbaar willen houden. Binnen het MVS Jeugdmodel staat versterken van de pedagogische basis, het normaliseren van ondersteuningsvragen en het terugdringen van de inzet van dure specialistische jeugdhulp centraal. Het model ondersteunt de transformatie naar een stelsel waarin kinderen en gezinnen zoveel mogelijk dichtbij, licht en tijdig worden geholpen.

Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg en einde contract Mevis (2029)
Op 1 januari 2026 ging de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg in. Deze wet verplicht gemeenten tot het inkopen van bijna alle jeugdhulp in een jeugdhulpregio, voor de MVS is dit de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond. Deze overgang brengt naar verwachting zowel financiële risico’s als kansen met zich mee. Op 31 december 2028 loopt het contract met jeugdhulpaanbieder Mevis af en mogen de MVS-gemeenten wettelijk gezien het contract niet meer verlengen. Op dit moment werken de MVS-gemeenten aan een strategisch ontwikkelperspectief voor de inkoop en organisatie van jeugdhulp per 1 januari 2029.

Wijkteams 0-100 – Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
In maart 2026 tekenden de VNG en het Rijk een convenant, waarmee zij afspreken dat de lokale (wijk)teams in heel Nederland goed georganiseerd zijn. Stevige lokale teams zijn multidisciplinaire teams in het sociaal domein die als laagdrempelig en herkenbaar eerste aanspreekpunt fungeren voor inwoners bij vragen over opvoeding, opgroeien, welzijn, zorg, participatie, armoede, schulden of andere ondersteuningsbehoeften. De Stevige lokale teams zijn recent verankerd in de wet via het wetsvoorstel “Reikwijdte Jeugdwet”. Dit maakt dat het geen keuze is óf wij de lokale teams ook daadwerkelijk lokaal organiseren. Dit maakt ook dat we gebonden zijn aan een vastgesteld normenkader waar we met onze huidige wijkteams aan moeten voldoen. Samengevat is de uitvoering van de stevige lokale teams gebonden aan de gemeente en zelfs de wijk waarin een team werkt.

De inkoop van stevige lokale teams kan zowel regionaal (via GRJR), sub-regionaal (in MVS verband) of lokaal via de eigen gemeente. In het strategisch ontwikkelperspectief Jeugd na 2029 wordt een keuze gemaakt op welke wijze de MVS-gemeenten om willen gaan met de inkoop.

Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een gezamenlijk programma van de ministeries J&V en VWS en de VNG. De jeugdbescherming moet effectiever en slimmer worden georganiseerd. In het Toekomstscenario voor kind- en gezinsbescherming worden verschillende ontwikkelingen verwacht. Dit omvat strengere wetgeving en beleid gericht op de rechtsbescherming van ouders en jeugdigen, evenals preventieve maatregelen en vroegtijdige interventie om risico's te verminderen. We willen lering trekken uit landelijke proeftuinen, waar gezinnen steeds één aanspreekpunt hebben. In het toekomstscenario wordt gesproken over de inrichting van lokale teams. Samen met Mevis onderzoeken we hoe we de inrichting van deze stevige lokale teams kunnen inbedden in de huidige opzet van de wijkteams. In september 2026 was er een implementatiesessie samen met Schiedam georganiseerd met als doel:

• Inzicht krijgen in de voortgang en bekendheid van het Toekomstscenario binnen gemeente Vlaardingen;
• Het ophalen van leerpunten en ontwikkelbehoeften;
• Verkennen hoe regionale samenwerking en ondersteuning beter kan aansluiten op wat lokaal nodig is; en
• Samen werken aan een gedeelde, realistische en gedragen stip op de horizon.

Participatiewet in Balans
Op 1 januari 2026 trad de Participatiewet in Balans in werking. De wet wijzigt de Participatiewet op 23 punten, zoals het vereenvoudigen van de aanvraagprocedure, het vervallen van de zoektermijn voor jongeren en het kunnen toekennen van bijstand met terugwerkende kracht. Per 1 januari 2026 zijn elf wijzigingen ingevoerd. De resterende twaalf volgen op 1 januari 2027. De voorbereiding van de implementatie van de wet, inclusief de bijbehorende cultuurverandering, is gestart in april 2025 en loopt door tot eind 2027.

Het doel van deze wet is de uitvoering  van de Participatiewet menselijker maken. Stroomopwaarts werkt daarbij nadrukkelijk vanuit vertrouwen. Hierdoor ontstaat meer ruimte om de ondersteuning beter af te stemmen op de individuele situatie van inwoners. Tegelijkertijd blijft handhaving door speciaal hiervoor aangewezen sociaal rechercheurs een belangrijk onderdeel van de uitvoering om misbruik van voorzieningen te voorkomen. Daarbij wordt onderscheidt gemaakt tussen inwoners die bewust de regels overtreden en inwoners die door een vergissing of onwetendheid een fout maken. De inzet is erop gericht om waar nodig te ondersteunen en te herstellen, terwijl bij bewust misbruik passend wordt gehandhaafd. 

Wet handhaving Sociale Zekerheid
De Wet handhaving sociale zekerheid heeft als doel om handhaving menselijker en evenwichtiger te maken, met meer ruimte voor maatwerk en de mogelijkheid om te waarschuwen in plaats van direct te sanctioneren. Voormalig staatsecretaris Nobel benoemde dit als het recht op vergissen. De beoogde ingangsdatum van de wet is 1 januari 2027. De wet is sociaal domein breed. Stroomopwaarts past al enige tijd bij belastende besluiten het evenredigheidsbeginsel toe. Het evenredigheidsbeginsel bij belastende besluiten betekent dat een bestuursorgaan geen zwaardere maatregel mag opleggen dan nodig is om het doel te bereiken, en dat de nadelige gevolgen voor de betrokkene niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot dat doel. Met de inwerkingtreding van de wet moet het evenredigheidsbeginsel formeel worden toegepast.

Naast de toepassing van het evenredigheidsbeginsel zijn in dit wetsvoorstel ook lagere en gemaximeerde boetes, aangescherpt terugvorderingsbeleid met een kortere terugkijktermijn, en een verplichting om inwoners beter te informeren over hun verplichtingen opgenomen. Deze veranderingen moeten leiden tot meer vertrouwen, voorkomen van fouten en een evenredige reactie op overtredingen.

Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)
Met het landelijke Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) wordt de beweging verder doorgezet en verbreed, die bij het Integraal Zorg Akkoord (IZA, 2023-2027) is ingezet. Daarnaast bouwt het AZWA voort op het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het doel van dit akkoord is het versterken van de verbinding tussen zorg en sociaal domein. Preventie speelt hierbij een belangrijke rol. Voor gemeenten betekent dit een versterking van de integrale aanpak, met extra aandacht voor ondersteuning dichtbij inwoners en het verbinden van informele en formele zorg. Hiermee wordt voortgebouwd op de basis van GALA en gewerkt aan een samenhangend stelsel waarin inwoners langer gezond en zelfstandig kunnen blijven en de druk op de zorg wordt verminderd. Het AZWA versterkt de kracht van lokale initiatieven door op regionaal niveau ondersteunende en faciliterende afspraken te maken met de eerstelijnszorg en langdurige zorg, die randvoorwaarden creëren waarbinnen lokaal maatwerk kan ontstaan. Thema's die binnen het AZWA vallen zijn onder andere valpreventie, dementie en de aanpak van overgewicht bij kinderen en volwassenen.

Financiële ontwikkelingen 
De nieuwe beleidsmatige ontwikkelingen met financiële consequenties worden in de onderstaande tabel weergegeven:

In het programma sociaal domein zijn enkele stelposten opgenomen naar aanleiding van de verwerking van de meicirculaire 2025 en 2026. In de meicirculaire is de gemeente (wederom) gekort op jeugdzorg met de aankondiging van een tweetal maatregelen die het rijk wil nemen om de kosten op jeugdzorg te beperken. De provincie staat een budgettair neutrale verwerking toe omdat aannemelijk is dat het realiseren van deze uitwerking en wetgeving onder de verantwoordelijkheid van het Rijk valt. Het gaat om de volgende stelposten:

De komende jaren zijn in dit programma geen investeringen gepland.